Le Betawi est le dialecte originel de Jakarta, parlé par les Orang Betawi (peuple natif de Jakarta). Il a fortement influencé le bahasa gaul (argot indonésien) moderne. Beaucoup de termes “slang Jakarta” viennent du Betawi.
Origines§
Le Betawi s’est formé au XVIIe siècle à Batavia (ancien nom de Jakarta) à partir d’un mélange de :
- Malais (base)
- Hokkien (chinois)
- Portugais
- Néerlandais
- Javanais
- Sundanais
- Arabe
- Balinais
Pronoms Personnels§
| Français | Indonésien Standard | Betawi | Prononciation |
|---|
| Je | Saya / Aku | Gue / Gua | /guˈe/ |
| Tu | Kamu | Lo / Lu | /lo/ |
| Il/Elle | Dia | Die | /diˈe/ |
| Nous (exclusif) | Kami | Kite | /kiˈte/ |
| Nous (inclusif) | Kita | Kite | /kiˈte/ |
| Vous | Kalian | Lo pada / Lo semua | - |
| Ils/Elles | Mereka | Mereka / Die orang | - |
Exemples :
- Gue mau pergi = Je veux partir
- Lo lagi ngapain? = Tu fais quoi ?
- Die udah pulang = Il est déjà rentré
Phonétique Betawi§
Changements de Voyelles§
| Standard | Betawi | Exemple |
|---|
| a final → e | -a → -e | apa → ape |
| a final → é | -a → -é | saya → gue |
| i → é | | ini → nih |
| au → o | | kalau → kalo |
| ai → e | | pakai → pake |
Changements de Consonnes§
| Standard | Betawi | Exemple |
|---|
| r disparu | | benar → bener |
| h disparu | | tahun → taon |
| k final → ʔ (glottal) | | tidak → nggak |
Vocabulaire Betawi§
Mots Quotidiens§
| Français | Indonésien Standard | Betawi |
|---|
| Quoi | Apa | Ape / Apaan |
| Pourquoi | Kenapa / Mengapa | Kenape |
| Comment | Bagaimana | Gimane / Gimana |
| Comme ça | Begitu | Gitu |
| Oui | Ya / Iya | Iye |
| Non | Tidak | Kagak / Nggak / Engga |
| Déjà | Sudah | Udeh / Udah |
| Pas encore | Belum | Belom |
| Là-bas | Di sana | Di sono |
| Ici | Di sini | Di sini / Sini |
| Maintenant | Sekarang | Sekarang / Skrg |
| Très | Sangat | Banget / Amat |
| Seulement | Hanya / Saja | Doang / Aja |
| Avec | Dengan | Ama / Sama |
| Pour | Untuk | Buat |
| Encore | Masih | Masih |
| Aussi | Juga | Juga / Juge |
Verbes Courants§
| Français | Standard | Betawi | Exemple |
|---|
| Manger | Makan | Makan | Gue mau makan |
| Boire | Minum | Minum / Nginum | |
| Dormir | Tidur | Bobo | Gue mau bobo |
| Aller | Pergi | Pergi / Cabut | |
| Rentrer | Pulang | Balik | Gue balik dulu |
| Parler | Berbicara | Ngomong | |
| Voir | Melihat | Liat / Ngeliat | |
| Savoir | Tahu | Tau | Gue gak tau |
| Pouvoir | Bisa | Bisa | |
| Vouloir | Mau / Ingin | Mau / Pengen | |
| Faire | Membuat | Bikin | |
| Donner | Memberikan | Kasih | |
| Prendre | Mengambil | Ambil | |
| Attendre | Menunggu | Nungguin | |
| Chercher | Mencari | Nyari | |
Adjectifs§
| Français | Standard | Betawi |
|---|
| Bon | Baik | Bener / Bae |
| Mauvais | Buruk / Jelek | Jelek |
| Beau/Belle | Cantik / Tampan | Cakep / Ganteng |
| Laid | Jelek | Jelek |
| Grand | Besar | Gede |
| Petit | Kecil | Kecil / Cilik |
| Beaucoup | Banyak | Banyak |
| Peu | Sedikit | Dikit |
| Rapide | Cepat | Cepet |
| Lent | Lambat | Lemot |
| Intelligent | Pintar | Pinter |
| Bête | Bodoh | Bego / Goblok |
| Fatigué | Lelah | Capek / Cape |
| Content | Senang | Seneng |
| Ennuyé | Bosan | Bosen |
| En colère | Marah | Marah / Ngambek |
Suffixe -IN (caractéristique Betawi/Jakarta)§
En Betawi, le suffixe standard -kan devient -in :
| Standard | Betawi | Français |
|---|
| Belikan | Beliin | Achète (pour moi) |
| Bukakan | Bukain | Ouvre (pour moi) |
| Tutupkan | Tutupin | Ferme (pour moi) |
| Ambilkan | Ambilin | Prends (pour moi) |
| Carikan | Cariin | Cherche (pour moi) |
| Perbaiki | Benerin | Répare |
| Persiapkan | Siapin | Prépare |
| Sampaikan | Sampein | Transmets |
| Jernihkan | Jernihin | Clarifie |
| Ceritakan | Ceritain | Raconte |
Exemples :
- Tolong beliin gue kopi = S’il te plaît, achète-moi un café
- Bukain pintunya dong = Ouvre la porte, s’te plaît
- Lo bisa benerin HP gue? = Tu peux réparer mon téléphone ?
Expressions Betawi Courantes§
Salutations et Politesse§
| Expression | Signification |
|---|
| Ape kabar? | Comment ça va ? |
| Gue baek-baek aje | Je vais bien |
| Makasih ye | Merci |
| Same-same | De rien |
| Sori ye | Désolé |
| Gak ape-ape | C’est rien / Pas grave |
| Permisi ye | Excusez-moi |
| Assalamualaikum | Salut (musulman) |
Expressions Quotidiennes§
| Expression | Signification |
|---|
| Kagak tau deh | J’en sais rien |
| Gimane sih lo? | Mais t’es comment toi ? (reproche) |
| Gue cabut dulu ye | Je me casse |
| Udeh ah | Ça suffit / Laisse tomber |
| Santai aje | Tranquille / Relax |
| Gak usah | Pas la peine |
| Emang | Effectivement / C’est vrai que |
| Emang gitu | C’est comme ça |
| Bodo amat | J’en ai rien à faire |
| Kaga peduli | Je m’en fiche |
| Masa sih? | Vraiment ? / C’est vrai ? |
| Serius lo? | Tu es sérieux ? |
| Becanda doang | Je plaisante |
| Gak becanda | Sans blague |
| Nyebelin | Énervant |
| Kesel | Énervé |
| Sebel | Agacé |
| Gue bete | Je suis de mauvaise humeur |
| Gokil | Fou / Dingue (positif) |
| Keren | Cool |
| Asik | Chouette |
| Anjir! | Putain ! (juron) |
| Kampret! | Merde ! (juron) |
| Bangsat! | Enfoiré ! (juron) |
Questions§
| Betawi | Standard | Français |
|---|
| Lo lagi ngapain? | Kamu sedang melakukan apa? | Tu fais quoi ? |
| Mau kemane? | Mau ke mana? | Tu vas où ? |
| Kapan lo dateng? | Kapan kamu datang? | Tu viens quand ? |
| Siape tuh? | Siapa itu? | C’est qui ça ? |
| Yang mane? | Yang mana? | Lequel ? |
| Kenape? | Kenapa? | Pourquoi ? |
| Beneran? | Benarkah? | C’est vrai ? |
| Lo serius? | Kamu serius? | Tu es sérieux ? |
Argot Betawi Moderne (Bahasa Gaul Jakarta)§
Ces termes viennent du Betawi mais sont maintenant utilisés dans toute l’Indonésie :
| Terme | Origine/Sens |
|---|
| Gue/Gua | Je (Betawi → national) |
| Lo/Lu | Tu (Betawi → national) |
| Bokap | Père (argot) |
| Nyokap | Mère (argot) |
| Cewek | Fille |
| Cowok | Garçon |
| Duit | Argent |
| Doku | Argent |
| Nongkrong | Traîner |
| Nyantai | Se détendre |
| Ngobrol | Discuter |
| Ngegosip | Faire des ragots |
| Mager | Flemme (malas gerak) |
| Gabut | Rien à faire |
| Garing | Pas drôle (blague qui tombe à plat) |
| Jayus | Blague nulle |
| Lebay | Exagéré |
| Alay | Ringard / Plouc |
| Baper | Émotif (bawa perasaan) |
| Kepo | Curieux (trop) |
| Sotoy | Je-sais-tout |
| Cupu | Nul / Loser |
| Kampungan | Plouc |
| Norak | Vulgaire / Ringard |
Dialogue Exemple§
En Betawi/Jakarta§
A: Eh, lo lagi ngapain?
B: Kagak ngapa-ngapain. Lagi gabut nih. Lo mau kemane?
A: Gue mau nyari makan. Lo mau ikut kagak?
B: Boleh deh. Makan di mane?
A: Warung deket situ aje. Murah sih, makanannya enak.
B: Oke, gue ikut. Bentar ye, gue ambil dompet dulu.
A: Santai aje, gue tungguin.
Traduction Française§
A: Eh, tu fais quoi ?
B: Rien du tout. Je m’ennuie là. Tu vas où ?
A: Je vais chercher à manger. Tu veux venir ?
B: D’accord. On mange où ?
A: Au warung près d’ici. C’est pas cher et c’est bon.
B: Ok, je viens. Attends, je prends mon portefeuille.
A: Tranquille, je t’attends.
Culture Betawi§
Fêtes et Traditions§
| Élément | Description |
|---|
| Ondel-ondel | Grandes marionnettes traditionnelles |
| Lenong | Théâtre comique betawi |
| Gambang Kromong | Musique traditionnelle (influence chinoise) |
| Tanjidor | Musique de fanfare (influence portugaise) |
| Silat Betawi | Arts martiaux betawi |
| Palang Pintu | Cérémonie de mariage (combat rituel) |
Cuisine Betawi§
| Plat | Description |
|---|
| Kerak telor | Omelette de riz gluant |
| Soto Betawi | Soupe au lait de coco |
| Nasi uduk | Riz au lait de coco |
| Asinan Betawi | Légumes marinés épicés |
| Gado-gado | Salade de légumes sauce cacahuète |
| Ketoprak | Nouilles sauce cacahuète |
| Es selendang mayang | Dessert coloré |
| Bir pletok | Boisson épicée (sans alcool) |
| Roti buaya | Pain en forme de crocodile (mariage) |
Comparaison : Standard vs Betawi vs Gaul§
| Français | Standard | Betawi | Bahasa Gaul |
|---|
| Je ne sais pas | Saya tidak tahu | Gue kagak tau | Gue gak tau |
| Qu’est-ce que c’est ? | Apa ini? | Apaan nih? | Apaan tuh? |
| Je vais manger | Saya mau makan | Gue mau makan | Gue mau makan |
| Où tu vas ? | Kamu mau ke mana? | Lo mau kemane? | Lo mau ke mana? |
| Merci beaucoup | Terima kasih banyak | Makasih banyak ye | Makasih banget |
| Pas grave | Tidak apa-apa | Kagak ape-ape | Gapapa |
| Vraiment ? | Benarkah? | Beneran? | Serius? |
| C’est délicieux | Ini enak | Ini enak bener | Ini enak banget |
Commentaires